1. Kapsam
Bu standart, ağırlıklı olarak otomobillerin frenleri, yakıtı ve yağlaması için kullanılan metal boruları (bundan böyle “borular” olarak anılacaktır) belirler.
Açıklamalar:
Bu standartlar için geçerli olan standartlar aşağıda gösterilmiştir.
JIS G3141 Soğuk haddelenmiş karbon çelik sac ve şerit
JIS G3445 Makine yapı amaçlı karbon çelik borular
JIS G 3472 Otomobil yapı amaçlı elektrik direnç kaynaklı karbon çelik borular
JIS H 3300 Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz borular ve tüpler
JIS Z 2241 Metalik malzemeler için çekme testi yöntemi
JIS Z2244 Vickers sertlik testi yöntemi
JIS Z2251 Vickers ve Knoop sertliği için mikro sertlik testi yöntemi
JASO M 104 Otomobil fren borusu için test yöntemi
2. Sınıflandırma
2.1 Boru türü
Borular aşağıdaki 4 gruba ayrılacaktır:
Tablo 1 Otomobil boruları
| Tür | Kod | Uygulama örneği |
| TDW | Ağırlıklı olarak frenler için boru | |
| TSW | Ağırlıklı olarak yakıt ve yağlama için boru | |
| STKM 11J | ||
| C1201 veya C1220 | Ağırlıklı olarak havalı frenler için boru |
2.2 Yüzey işlemi sınıflandırması
Borular, yüzey işlemi türlerine göre aşağıdaki tabloda gösterildiği gibi sınıflandırılacaktır:
Tablo 2 Yüzey İşlemi
| Tür | |||||||||
| Yüzey işlemi yok | Daldırma kalay-kurşun alaşım kaplaması | Elektrolitik çinko kaplaması | Elektrolitik çinko kaplaması üzerine organik film | ||||||
| 8μm | 13μm | 25μm | 8μm | 13μm | 25μm | ||||
| Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik boru | TDW | -N | -T | -Z8 | -Z13 | -Z25 | -Z8-OC | -Z13-OC | -Z25-OC |
| Kaynaklı düşük karbonlu çelik boru | TSW | -N | -T | -Z8 | -Z13 | -Z25 | -Z8-OC | -Z13-OC | -Z25-OC |
| Makine yapı amaçlı karbon çelik borular | STKM 11J | -N | -T | -Z8 | -Z13 | -Z25 | |||
| Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz borular ve tüpler | C1201 veya C1220 | ||||||||
3. Kalite
3.1 Görünüm
Bitmiş borunun hem içi hem de dışı pürüzsüz olmalı, çatlak, kusur veya pas bulunmamalıdır.
3.2 Kimyasal bileşim
Borunun kimyasal bileşimi JIS G3141, JIS G3445, JIS G 3472 ve JIS H 3300 standartlarına uygun olmalıdır.
3.3 Mekanik özellik
Boruların mekanik özellikleri Tablo 3’e göre belirlenmelidir.
Tablo 3 Mekanik Özellik
| Tür | Kod | Çekme dayanımı MPa | Akma mukavemeti MPa | Uzama % | Sertlik HV | Bükme genişleme, düz bükme |
Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik boru | TDW | En az 294 | En az 176 | En az 25 | En fazla HV150 | Tablo 10’a göre yapılan testlerden sonra borunun duvarında kusur veya çatlak bulunmamalıdır |
| Kaynaklı düşük karbonlu çelik boru | TSW | |||||
| Makine yapı amaçlı karbon çelik borular | STKM 11J | En az 294 | En az 30 | |||
| Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz borular ve tüpler | C1201 veya C1220 | En az 206 | En az 40 |
3.4 Yüzey İşlemi
(1) Yüzey işleminin kalınlığı Tablo 4 ve Tablo 5’e göre belirlenmelidir.
Tablo 4 İç yüzey işlemi kalınlığı
| Tür | Kod | İç yüzey işleminin kalınlığı |
| Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik boru | TDW | Füzyon işlemi için bakır kaplamalı olduğu şekilde |
| Kaynaklı düşük karbonlu çelik boru | TSW | Bakır kaplama en az 3μm |
| Makine yapı amaçlı karbon çelik borular | STKM 11J | – |
| Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz borular ve tüpler | C1201 veya C1220 | – |
Tablo 5 Dış yüzey işlemi kalınlığı
| Tür | Dış yüzey işleminin kalınlığı | ||||||
| Daldırma kalay-kurşun alaşım kaplaması | Elektrolitik çinko kaplaması | Elektrolitik çinko kaplaması üzerine organik film | |||||
| Z8 | Z13 | Z25 | Z8-OC | Z13-OC | Z25-OC | ||
| Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik boru | Ortalama 6μm, minimum 3μm | En az 8μm | En az 13μm | En az 25μm | Çinko kaplama en az 8μm | Çinko kaplama en az 13μm | Çinko kaplama en az 25μm |
| Organik film ortalama 20μm, minimum 10μm | |||||||
| Kaynaklı düşük karbonlu çelik boru | Çinko kaplama en az 8μm | Çinko kaplama en az 13μm | Çinko kaplama en az 25μm | ||||
| Organik film ortalama 20μm, minimum 10μm | |||||||
| Makine yapı amaçlı karbon çelik borular | – | ||||||
| Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz borular ve tüpler | Herhangi bir işlem gerekmez | ||||||
(2) Korozyon direnci
Test, Tablo 10’da belirtilen korozyon testine göre yapılmalı ve Tablo 6’daki gereklilikleri karşılamalıdır.
Tablo 6 Korozyon Direnci
| Kaplama türü ve kodu | Kriterler | ||
| Beyaz korozyon ürününün oluşmasına kadar geçen süre (saat) | Siyah korozyonun (pas) oluşmasına kadar geçen süre (saat) | ||
| Elektrolitik çinko kaplaması | Z8 | 72 | 192 |
| Z13 | 72 | 288 | |
| Z25 | 72 | 480 | |
| Daldırma kalay-kurşun alaşım kaplaması | T | 24 saat içinde her 50 cm2 alan üzerinde siyah korozyon (pas) 5 noktadan fazla ortaya çıkmamalıdır. | |
| Elektrolitik çinko kaplaması üzerine organik film | Z8-OC | – | 2000 |
| Z13-OC | 2500 | ||
| Z25-OC | 3000 | ||
(3) Organik filmin performansı
Organik filmin performansı Tablo 6’ya göre belirlenmeli ve gerektiğinde Tablo 10’daki testlerden sonra Tablo 7’deki gereklilikleri karşılamalıdır.
Tablo 7 Organik Filmin Performansı
| Test Öğeleri | Kriterler |
| Bükme testi | Herhangi bir kabarma, çatlama ve kırışma olmamalıdır. |
| Parçalanma testi | Görünür kabarma ve çatlama olmamalıdır. |
| Isı döngüsü testi | Herhangi bir kabarma ve kabarma olmamalıdır. |
| Ilık su testi | Herhangi bir kabarma, kabarma, çatlama ve çözülme olmamalıdır. |
| Sıvı direnci testi | Herhangi bir kabarma, kabarma, çatlama ve çözülme olmamalıdır. |
| Ozon direnci testi | Herhangi bir kabarma ve çatlama olmamalıdır. |
3.5 Garanti basıncı ve patlama basıncı
Borular Tablo 10’a göre test edilmeli ve Tablo 8’de belirtilen garanti basıncına zararlı deformasyon olmadan dayanmalıdır.
Tablo 8 Garanti Basıncı ve Patlama Basıncı
| Tür | Kod | Nominal çap | Garanti basıncı MPa | Patlama basıncı MPa |
| Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik boru | TDW | <4.76 6 ve 6.35 8 10 | 34.3 34.3 24.5 24.5 | 108 83.3 66.2 53.9 |
| Kaynaklı düşük karbonlu çelik boru | TSW | <6.35 8-10 11-15 16-22.2 | 24.5 19.3 14.7 9.8 | – |
| Makine yapı amaçlı karbon çelik borular | STKM 11J | |||
| Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz borular ve tüpler | C1201 veya C1220 | JIS H 3300’a göre | ||
Tablo 9 Nominal çap ve boyut
| Nominal çap | Dış çap | Kalınlık | Tolerans | ||||
| Standart ölçüler | Tolerans | Standart ölçüler | |||||
| Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik boru | Kaynaklı düşük karbonlu çelik boru | Makine yapı amaçlı karbon çelik borular | Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz borular | ||||
| 3.17 | 3.17 | +/-0.08 | 0.7 | 0.7 | 0.08 | +/-0.08 | |
| 4 | 4 | 0.7 | 0.7 | ||||
| 4.76 | 4.76 | 0.7 | 0.7 | 0.08 | |||
| 6 | 6 | 0.7 | 0.7 | ||||
| 6.35 | 6.35 | 0.7 | 0.7 0.8 | 0.08 | |||
| 8 | 8 | +/-0.1 | 0.7 | 0.7 0.8 1.0 | 0.7 0.8 1.0 | 1.0 | +/-0.1 |
| 9 | 9 | 1.0 | 1.0 | ||||
| 10 | 10 | 0.7 | 0.7 0.8 1.0 | 0.7 0.8 1.0 | 1.0 | ||
| 11 | 11 | – | 0.8 1.0 | ||||
| 12 | 12 | 0.9 1.0 | 0.9 1.0 | 1.0 | |||
| 12.7 | 12.7 | 0.9 1.0 | 0.9 1.0 | 1.0 | |||
| 14 | 14 | 1.0 | 1.0 | ||||
| 15 | 15 | 1.0 | 1.0 | 1.0 | |||
| 16 | 16 | 1.0 | 1.0 1.2 | ||||
| 17 | 17 | 1.0 | 1.0 1.2 | ||||
| 18 | 18 | 1.0 1.2 | 1.0 | ||||
| 19 | 19 | 1.0 1.2 | |||||
| 20 | 20 | 1.0 1.2 | 1.0 | ||||
| 21 | 21 | 1.0 1.2 | |||||
| 22 | 22 | 1.0 1.2 | 1.0 | ||||
| 22.2 | 22.2 | 1.0 1.2 | |||||
Tablo 10 Test Yöntemi
| Öğe | Tür | ||||||||||
| Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik boru | Kaynaklı düşük karbonlu çelik boru | Makine yapı amaçlı karbon çelik borular | Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz borular ve tüpler | ||||||||
| Çekme testi | JIS Z2241’e (Metalik Malzemeler İçin Çekme Testi Yöntemi) göre yapılır. | ||||||||||
| Bükme testi | Aşağıda belirtilen yarıçapa sahip silindir etrafında boru 360 derece büküldüğünde herhangi bir kusur, çatlak veya diğer defoların olup olmadığı incelenir.
| – | |||||||||
| Genişleme testi | (1) Test numunesinin uzunluğu 100 mm olmalıdır. (2) Bir uçtan konik bir aletle numune girişine 1/10 eğim verilerek numune yüzde 20 genişlediğinde herhangi bir kusur veya çatlak olup olmadığı incelenir. | (1) Test numunesinin uzunluğu 100 mm olmalıdır. (2) Bir uçtan 60 derecelik açılı konik bir aletle numune girişine 1/10 eğim verilerek numune yüzde 20 genişlediğinde herhangi bir kusur veya çatlak olup olmadığı incelenir. | JIS H 3300’a göre | ||||||||
| Yayılma testi | – | (1) Test numunesinin uzunluğu 100 mm olmalıdır. (2) Kaynağın her iki tarafından 90 derece doğrultuda test numunesi uzunlamasına bölündüğünde kaynaktan herhangi bir zararlı kusur veya kabarma olup olmadığı incelenir. | – | ||||||||
| Yassılaştırma ve bükme testi | (1) Test numunesinin uzunluğu 100 mm olmalıdır. (2) Numune paralel plakalar arasında tutulduğunda, plakaların arası borunun duvar kalınlığının üç katı olacak şekilde sıkıştırılır ve düzleştirilen numune eksen doğrultusunda silindir etrafında 90 derece bükülüp tekrar düz hale getirilirken herhangi bir kusur veya çatlak olup olmadığı incelenir. | ||||||||||
| Yassılaştırma testi | (1) Test numunesinin uzunluğu 100 mm olmalıdır. (2) Numune paralel plakalar arasında tutulduğunda, plakalar arasındaki mesafe borunun duvar kalınlığının üç katı olacak şekilde sıkıştırılır. Plakalar sıkıştırılırken borunun kaynağı uygulanan kuvvet doğrultusuna 90 derece yerleştirilmelidir. | JIS H 3300’a göre | |||||||||
| Garanti basınç testi | Boru belirtilen hidrolik basınca maruz bırakılarak 5 dakika bekletildiğinde herhangi bir sızıntı veya diğer kusurların olup olmadığı incelenir. | – | |||||||||
| Patlama basıncı testi | JASO M104’te belirtilen 5.10’a göre yapılır. | – | |||||||||
| Yüzey işlemi kalınlığı testi | Standart uygulama mikroskopik testtir. | – | |||||||||
| Korozyon direnci testi | JASO M104’te belirtilen 5.6, Yüksüz Tuzlu Su Püskürtme Testi’ne göre yapılır. | – | |||||||||
| Film performansı testi | JASO M104’te belirtilen 5. (test yöntemi) uyarınca yapılır. | – | |||||||||
| Sertlik testi | JIS Z2244 veya JIS Z2251’e göre yapılır. | – | |||||||||
4. Üretim yöntemi
4.1 Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik boruların üretim yöntemi
Lehimli çift duvarlı düşük karbonlu çelik borular, JIS G3141’de belirtilen SPCC’nin her iki yüzeyini bakır ile kaplayarak çift duvarlı boru şeklinde şekillendirip, kırmızı ateş fırınında bakır lehimleme ve füzyon yoluyla derzleri kapatarak üretilir.
4.2 Kaynaklı düşük karbonlu çelik boruların üretim yöntemi
Kaynaklı düşük karbonlu çelik borular, JIS G3141’de belirtilen SPCC’nin her iki yüzeyini veya iç yüzeyini bakır ile kaplayarak boru şeklinde şekillendirip, elektrikli direnç kaynağı ile kenarları kapatarak üretilir; ancak alıcı ve üretici karşılıklı anlaştıkları takdirde iç yüzey bakırla kaplanmayabilir.
4.3 Makine yapı amaçlı karbon çelik boruların üretim yöntemi
Makine yapı amaçlı karbon çelik boruların üretimi JIS G3445 ve JIS G3472 standartlarına uygun olarak yapılacaktır.
4.4 Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz boruların ve tüplerin üretim yöntemi
Bakır ve bakır alaşımlı dikişsiz boruların ve tüplerin üretimi JIS H3300’a uygun olarak yapılacaktır.
5 Boruların Boyutları
5.1 Borunun nominal çapı ve boyutları
Borunun nominal çapı ve boyutları Tablo 9’a göre belirlenecektir.
5.2 Boru ucunun şekli
Şekillendirilmiş boru ucu Ek Tablo 1-8’e göre olacaktır.
6. Test Yöntemi
Test yöntemi Tablo 10’a göre yapılacaktır.
7. Denetim
7.1 Görünüm denetimi
Denetim sonuçları yukarıdaki 3.1’de belirtilen gereklilikleri karşılamalıdır.
7.2 Mekanik özellikler denetimi
Denetim yukarıdaki 6’a göre yapılmalı ve sonuçlar yukarıdaki 4.3’te belirtilen gereklilikleri karşılamalıdır.
7.3 Boyut denetimi
Denetim sonuçları yukarıdaki 5’te belirtilen gereklilikleri karşılamalıdır.
7.4 Yüzey işlemi denetimi
Denetim yukarıdaki 6’a göre yapılmalı ve sonuçlar yukarıdaki 3.4’te belirtilen gereklilikleri karşılamalıdır.
7.5 Garanti basınç denetimi
Denetim sonuçları yukarıdaki 6’da belirtilen gereklilikleri karşılamalıdır.
8. Ürün Tanımlaması
Ürün tanımlaması standart numara, boru türü ve dış yüzey tipi ile nominal çapına göre yapılacaktır.
